Z Natalią Kujawską, studentką trzeciego semestru studiów magisterskich na kierunku Applied Electronics oraz doktorantką pierwszego roku ISD PŁ rozmawiam o AsysAuti. To prototyp aplikacji wspierającej komunikację, samodzielność i codzienne funkcjonowanie osób w spektrum autyzmu. Jego autorka mówi o potrzebach użytkowników, współpracy z rodzinami i specjalistami oraz o tym, dlaczego technologia powinna dostosowywać się do człowieka.
Skąd wziął się pomysł na stworzenie AsysAuti? Czy inspiracją była konkretna historia, spotkanie lub problem, z którym zetknęła się Pani wcześniej?
Lubię opierać się na faktach, dlatego zaczęłam od statystyk. W moim otoczeniu pojawił się temat diagnozy autyzmu, więc postanowiłam sprawdzić dostępne dane. Okazało się, że w latach 2013–2023 liczba orzeczeń dotyczących autyzmu wzrosła dziesięciokrotnie. Zaczęłam przyglądać się temu, jak w Polsce wspiera się osoby w spektrum autyzmu, jakie formy terapii są dostępne i w jaki sposób mogłabym pomóc. Analizując istniejące rozwiązania, dostrzegłam przede wszystkim bariery językowe i cenowe.
Miałam też hipotezę, że osoby w spektrum autyzmu rzadziej korzystają z telefonów lub że ich rodziny niechętnie udostępniają im takie urządzenia. Postanowiłam to zweryfikować, rozmawiając z nauczycielami wspomagającymi i rodzicami. Moje przypuszczenia się nie potwierdziły.
Uznałam, że to szybko rosnąca grupa, której potrzeby wciąż nie są w pełni uwzględniane w rozwiązaniach cyfrowych. Kiedy dostrzegłam tę lukę i zdałam sobie sprawę, że mam umiejętności, by stworzyć narzędzie realnie wspierające codzienne funkcjonowanie, poczułam, że warto podjąć to wyzwanie. Tak powstało AsysAuti.
Natalia Kujawska, autorka aplikacji
foto: Marcin Szmidt
Jak wyglądał proces projektowania aplikacji? Czy uczestniczyły w nim osoby w spektrum autyzmu, ich rodzice lub terapeuci?
Tak, od początku starałam się uwzględniać potrzeby przyszłych użytkowników. Punktem wyjścia były rozmowy z nauczycielami, rodzicami i uczniami. Na ich podstawie przygotowałam pierwsze projekty widoków UX.
Nieoceniony wkład mieli współpracujący ze mną nauczyciele wspomagający. Zwracali uwagę na niuanse i potrzeby, których sama mogłabym nie dostrzec. W 2026 roku powstał pełny, klikalny prototyp aplikacji w Figmie.
Z czasem uznałam jednak, że do testów najlepiej sprawdzi się rozwiązanie, które można od razu uruchomić na telefonie. Przygotowałam więc działający prototyp, na razie bez serwera i bazy danych. Dzięki temu mogę testować go bezpośrednio na urządzeniach mobilnych, wspólnie z osobami w spektrum autyzmu i ich opiekunami ze Stowarzyszenia Siła Małych Kroków.
Na bieżąco wprowadzam zmiany, uwzględniając wnioski z kolejnych rozmów. Już pierwsze spotkanie ze Stowarzyszeniem zaowocowało dodaniem modułu higieny.
Zależy mi, aby aplikacja była projektowana przede wszystkim z perspektywy użytkowników. Ich doświadczenia pozwalają mi dostrzegać kolejne potrzeby, proponować rozwiązania i ponownie sprawdzać, czy rzeczywiście są przydatne. Współpraca ze Stowarzyszeniem, szczególnie jego zaangażowanie merytoryczne, jest dla mnie ogromnym wsparciem.
Spektrum autyzmu jest bardzo różnorodne. Jak chcecie dostosować aplikację do indywidualnych potrzeb użytkowników?
Jedna, niezmienna wersja aplikacji dla wszystkich mogłaby być dla części użytkowników zbyt obciążająca. Dlatego już teraz można dostosować m.in. rozmiar liter, kolory przycisków i interfejsu oraz ustawienia powiadomień.
Kolejnym krokiem będzie możliwość włączania i wyłączania całych modułów. Chcę, aby każdy użytkownik sam decydował, z których funkcji chce korzystać. Nie każdy potrzebuje wszystkich możliwości aplikacji, na przykład generatora mowy. Możliwość wyłączenia niepotrzebnych modułów pozwoli również ograniczyć liczbę bodźców na ekranie.
Personalizacja dotyczy także języka. Aplikacja komunikuje się w sposób bezpośredni i konkretny, unikając sformułowań, które mogą prowadzić do różnych interpretacji. Zamiast określenia „trening umiejętności społecznych” używamy po prostu słowa „zadanie”.
W dostosowaniu aplikacji pomaga również opiekun. Może samodzielnie dodawać zadania lub korzystać z generatora scenariuszy sytuacyjnych. Wystarczy krótko opisać sytuację, aby aplikacja przygotowała propozycję, którą następnie można zmodyfikować.
Chciałabym, aby AsysAuti nie narzucało jednego sposobu korzystania z aplikacji, ale pozwalało stworzyć środowisko odpowiadające potrzebom konkretnej osoby.
AsysAuti oferuje komunikację za pomocą piktogramów. Czy użytkownik może dzięki niej wyrażać nie tylko podstawowe potrzeby, ale również emocje, opinie, odmowę czy bardziej złożone myśli?
Tak. Moduł komunikacji obejmuje 20 kategorii, m.in. Emocje, Potrzeby, Czynności, Zwroty, Pytania i Przeciwieństwa, a także Jedzenie i picie, Ludzie, Miejsca, Szkoła czy Dom. Dzięki temu użytkownik może nie tylko komunikować podstawowe potrzeby, ale również wyrażać emocje, zadawać pytania czy odmawiać. Przykładowo, dzięki kategoriom „Zwroty” i „Przeciwieństwa” może zbudować komunikat „nie chcę”.
Z piktogramów można układać zdania, a nawet całe wypowiedzi. Aplikacja podpowiada również najczęściej używane słowa. Chciałabym rozwijać ten mechanizm tak, aby sugestie stawały się coraz lepiej dopasowane do użytkownika. Im mniej kliknięć potrzeba do zbudowania komunikatu, tym łatwiej wyrazić to, co się myśli lub czuje.
Myślę również o możliwości wykorzystania głosów dziecięcych w generatorze mowy. To jednak zagadnienie wymagające szerszej analizy, także pod względem prawnym.
Jednym z modułów jest monitorowanie nastroju. Czy analiza samopoczucia w zestawieniu z codziennymi aktywnościami może pomóc rodzicom i terapeutom lepiej rozpoznawać potrzeby dziecka, np. sytuacje przeciążenia lub stresu?
Wierzę, że tak. Użytkownik samodzielnie wskazuje za pomocą obrazka swój nastrój, a aplikacja zestawia te informacje z zadaniami realizowanymi w tym samym okresie. Dzięki temu można zauważyć, kiedy pojawiają się określone emocje i jakie aktywności je poprzedzają.
Jeśli podobne sytuacje się powtarzają, opiekun może szukać między nimi zależności. Przykładowo, jeśli stres pojawia się regularnie przed aktywnością fizyczną, warto sprawdzić, co dzieje się tuż przed nią. Być może źródłem napięcia nie jest sama aktywność, ale np. wejście do szatni. Taka wiedza daje konkretny punkt wyjścia do pracy nad ograniczeniem niepotrzebnych bodźców.
To pierwszy etap rozwoju modułu. Zależy mi przede wszystkim na budowaniu nawyku regularnego monitorowania nastroju i gromadzeniu danych, które pomogą lepiej zrozumieć potrzeby dziecka.
W przyszłości chciałabym zbadać również możliwości wykorzystania czujników, które mogłyby dostarczać dodatkowych informacji o samopoczuciu. Ważne jednak, aby takie rozwiązanie samo nie stanowiło obciążenia sensorycznego. Tradycyjne urządzenia, jak zegarki czy pasy zakładane na klatkę piersiową, mogą nie być odpowiednie dla części osób w spektrum. To temat, nad którym chciałabym pracować w przyszłości z odpowiednim zespołem.
Aplikacja ma wspierać samodzielność, ale oferuje też panel opiekuna. Jak będzie zachowana równowaga między pomocą dorosłym a prywatnością i autonomią dziecka?
Przede wszystkim panel opiekuna jest opcjonalny. Powstał z myślą o nauczycielach wspomagających i terapeutach, których chciałam wesprzeć w codziennej pracy, a także o rodzicach, którym zależało mi na udostępnieniu narzędzia do wykorzystania w domu.
Ważne jest dla mnie to, że nastrój wskazuje samo dziecko. Zbieranie danych zaczyna się więc od jego głosu, a nie wyłącznie od obserwacji dorosłych. Co więcej, w menu dziecka znajduje się moduł „Moje emocje”, w którym może ono samodzielnie obserwować swoje samopoczucie i śledzić je w kalendarzu.
Rolą panelu opiekuna jest dostarczanie informacji, które pomagają lepiej zrozumieć dziecko, a nie kontrolowanie go. Chciałabym, aby AsysAuti pomagało dorosłym budować większą świadomość jego potrzeb, jednocześnie dając mu przestrzeń do samodzielnego wyrażania emocji i rozwijania niezależności.
Równie istotna jest ochrona prywatności. Zanim aplikacja trafi do szerszego grona użytkowników, zadbam o jej zgodność z RODO i odpowiednie zabezpieczenie danych.
Jakie były pierwsze reakcje osób, które miały okazję przetestować prototyp? Czy ich uwagi wpłynęły na zmianę funkcjonalności aplikacji?
Kiedy po raz pierwszy pokazałam projekty nauczycielom wspomagającym, dostrzegłam w ich reakcjach iskierkę nadziei na powstanie narzędzia, które może realnie coś zmienić. Towarzyszyły jej jednak wątpliwości: czy aplikacja rzeczywiście powstanie, czy uda się znaleźć finansowanie i czy doprowadzę projekt do końca? Paradoksalnie, to dodatkowo mnie zmobilizowało.
Zaczęłam intensywniej zgłębiać temat dostępności narzędzi cyfrowych i projektowania z uwzględnieniem potrzeb konkretnych grup użytkowników. W pierwszej kolejności wprowadziłam większe możliwości personalizacji oraz uprościłam język, tak aby komunikaty były bardziej konkretne i jednoznaczne.
Po testach w Stowarzyszeniu Siła Małych Kroków zmian było jeszcze więcej. Osoby w spektrum autyzmu pozytywnie oceniły spokojną kolorystykę i prostotę ekranów. Ich uwagi pomogły mi dostrzec kolejne obszary wymagające rozwoju.
Planuję m.in. rozbudowę kalendarza oraz dodanie krótkich materiałów wideo do zadań związanych z treningiem umiejętności społecznych. Chciałabym, aby dostępne były również odpowiedzi w formie wizualnej i głosowej, tak aby z aplikacji mogły korzystać osoby, które nie czytają.
Dziś często łapię się na tym, że sama zastanawiam się, co jeszcze mogłoby ułatwić korzystanie z aplikacji. Udział online w konferencji „Sensorycznie i na serio”, zorganizowanej przez ZUS, skłonił mnie na przykład do przemyślenia możliwości wprowadzenia dziecięcych głosów w generatorze mowy. Z kolei całkiem niedawno, stojąc w korku, pomyślałam o osobach, które nie posługują się pismem. Takie codzienne obserwacje również inspirują mnie do szukania nowych rozwiązań.
W materiałach o projekcie pojawia się ważna myśl, że osoby w spektrum mają wiele do powiedzenia, ale świat nie zawsze potrafi ich słuchać. Czy praca nad AsysAuti zmieniła również Pani spojrzenie na autyzm i potrzeby osób w spektrum?
Zdecydowanie. Na początku patrzyłam na autyzm przez pryzmat statystyk – dziesięciokrotnego wzrostu liczby orzeczeń w ciągu dziesięciu lat. Dziś znam go również z rozmów z osobami w spektrum autyzmu, ich rodzicami i nauczycielami wspomagającymi.
Dostrzegam bariery, z którymi mierzą się na co dzień, i widzę, ile wysiłku kosztuje rodziców dbanie o dobrostan swoich dzieci. Spędziłam dużo czasu ze Stowarzyszeniem Siła Małych Kroków i kilkunastoma rodzicami dzieci w spektrum autyzmu. Dzięki tym spotkaniom lepiej rozumiem ich codzienne wyzwania i widzę obszary, w których system mógłby zapewniać im większe wsparcie. Podziwiam ich wytrwałość i niezłomność.
Praca nad aplikacją nauczyła mnie przede wszystkim tego, że najlepsze pomysły rodzą się z rozmów. Wiele funkcji AsysAuti powstało dlatego, że ktoś wspomniał o konkretnej potrzebie, czasem nawet nie będąc pewnym, czy da się ją zrealizować. Dla mnie taka uwaga, choćby początkowo była tylko luźnym tropem, staje się inspiracją do poszukiwania rozwiązania.
Chcę, aby AsysAuti było narzędziem, z którego rodziny mogą korzystać na co dzień. Dlatego zamierzam rozwijać je wspólnie z osobami, dla których powstaje.
Jakie są kolejne plany związane z projektem?
Chciałabym, aby AsysAuti stało się środowiskiem dostępnym dla jak najszerszej grupy osób w spektrum autyzmu, uwzględniającym różnorodność ich potrzeb. Żeby osiągnąć ten cel, potrzebuję zbudować zespół, który pomoże mi rozwijać projekt w kolejnych obszarach.
Jednym z najbliższych wyzwań będzie analiza możliwości opracowania prototypu czujnika ubieralnego, kompatybilnego z aplikacją. Chciałabym, aby w przyszłości mógł on dostarczać dodatkowych informacji o samopoczuciu użytkownika, nie powodując przy tym dodatkowego obciążenia sensorycznego.
Cieszę się, że potencjał projektu dostrzegło już Stowarzyszenie Siła Małych Kroków, a dzięki wywiadom telewizyjnym i radiowym zaczyna o nim słyszeć również szersze grono odbiorców. Po emisji audycji odezwały się do mnie kolejne osoby zainteresowane testowaniem aplikacji. To dla mnie ważny sygnał, że AsysAuti odpowiada na realne potrzeby.
Wierzę, że aplikacja może stać się wartościowym wsparciem nie tylko dla osób w spektrum autyzmu, ale również dla ich rodzin, opiekunów, terapeutów i szkół. Chciałabym rozwijać ją wspólnie z tymi, którzy będą z niej korzystać, tak aby kolejne funkcje wynikały z rzeczywistych potrzeb, a nie tylko z technologicznych możliwości.
Natalia Kujawska jest prezeską SKN Młodych Mikroelektroników, a także prowadzi własny projekt realizowany w ramach programu E2TOP. Jej zaangażowanie i pasja do nauki zostały docenione –została tegoroczną laureatką Programu Stypendialnego Fundacji Politechniki Łódzkiej.
